بسم الله الرحمن الرحیم


ج) قطب جنوب   
اما درخصوص یخهای قطب جنوب باید گفت که اوضاع اندکی نسبت به نیمکره شمالی بهتر است!
اگرچه نیمکره جنوبی نیز دچار درگیریهای خاص خود  _از جمله پارگی لایه ازن_  می باشد، اما افزایش درجه حرارت و اثرگلخانه ای بنا به دلایلی نتوانسته تاثیر بسیار زیادی روی یخهای آن بگذارد!

یکی از مهمترین این دلایل برودت بیش از اندازه قطب جنوب است:

ایستگاه تحقیقاتی "پلاتو" درقاره جنوبگان با میانگین"-56  " درجه سانتیگراد بعنوان سردترین نقطه روی زمین شناخته می شود. "ایستگاه وستوک" که ایستگاه تحقیقاتی دیگری در قطب جنوب می باشد، در تاریخ 21 ژوئن 1981، دمای "-89  " درجه سانتیگراد را ثبت نموده است. برگرفته از "اطلس جامع گیتاشناسی"

به دلیل وجود همین برودت دهشتناک و طوفانهای مهیب که همراه با تکه های یخ است، قاره جنوبگان در تمامی طول تابستان(که برای نیمکره جنوبی زمستان است) خالی از سکنه است!! 
چنین برودت و شرایطی درقطب شمال وجود ندارد، ضمن اینکه قطب شمال نزدیک به مناطق جمعیتی است. شما تنها با 1000 کیلومتر فاصله از مرکز قطب شمال به شمال آسیا، اروپا و آمریکای شمالی دسترسی خواهید داشت.   
تمرکز جمعیتی انبوهی در نیمکره شمالی و در مجاورت قطب نگون بخت شمال قراردارد، درحالیکه قاره جنوبگان یک جزیره پهناور یخی است که توسط سه اقیانوس آرام، هند و منجمد جنوبی محاصر شده است و این سرزمین هیچگونه تمرکز جمعیتی را نه تنها در همسایگی خود بلکه حتی درنیمکره جنوبی نیز مشاهد نمی کند!
اما با تمامی این تفاصیل بازهم آثار تخریبی ناشی از برهم خوردن شرایط تعادلی را در قاره جنوبگان شاهد هستیم که یکی از آنها شکاف عظیم لایه ازن و دیگری تحلیل رفتن دیواره یخی لارسن است!
یکی از حیرت انگیزترین رویدادهای نامتعارف طی سالهای اخیر، عقب نشینیlarsen ice shelf  یا همان "دیواره یخی لارسن" است؛ 
بخشی از این صفحه یخی در سال 2002 میلادی به شکل اعجاب آور و شگفت انگیزی تنها ظرف 12 ماه ذوب شد، اتفاق نادری که به اعتقاد کارشناسان روند طبیعی آن در شرایط متعارف دستکم به 10 سال زمان نیاز داشت!!!!!

اما معضل دیگر "قاره جنوبگان" مربوط به پارگی لایه ازن است که در مبحث بعدی به آن خواهیم پرداخت.  

 

د) لایه ازن

اما برای آگاهی از وضعیت لایه ازن و چگونگی تخریب آن به سراغ دایرة المعارف اینترنتی ویکی پدیا رفتیم: 

https://en.wikipedia.org/wiki/Ozone_layer

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D8%B2%D9%88%D9%86

اطلاعاتی که آنجا وجود داشت به طور خلاصه به ما چنین می گفت؛     

ازون(یا ازون سپهر)، لایه ‌ای ا‌ست در ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری از سطح زمین  به ضخامت ۳۰۰ دابسون معادل با ۳ میلی‌متر(که بسته به شرایط فصلی و آب ‌و هوایی ضخامت آن تغییر می‌کند).
ازن با غلظت بالایی از مولکول O3 (اکسیژن سه اتمی) در لایهٔ استراتوسفر جو زمین قرارگرفته است.     
لایه ازن در سال ۱۹۱۳ توسط دو فیزیکدان فرانسوی به نامهای "شارل فابری" و "هانری بویسون" کشف شد.     
این لایه با جذب 95 – 99.9 درصد پرتو فرابنفش خورشید، موجب ادامهٔ زندگی بر روی کرهٔ زمین می‌شود. لایه اُزون، پرتوهای پرانرژی فرابنفش را جذب کرده و آنها را به شکل پرتوهای فروسرخ در می‌آورند و به سطح زمین می‌فرستند.         
در اوایل سال ۱۹۳۰، ترکیباتی به نام کلروفلوئوروکربنها (یا سی.‌اف.‌سی‌.ها - CFC) در ایالات متحده آمریکا اختراع‌شد و در صنعت و خانه مورد استفاده قرار گرفت. این ترکیبات به استراتوسفر راه یافتند و عناصر کلر و برم موجود در آنها طی واکنش‌های شیمیایی موجب تخریب تدریجی لایهٔ اُزون شدند.   
به ویژه لایهٔ اُزون هم اینک بر فراز قطب جنوب به شدت کاهش یافته‌است.        
ازون با فرمول شیمیایی O3، یک مولکول نسبتاً ناپایدار است که از سه اتم اکسیژن با نماد شیمیایی O تشکیل شده‌است. لایهٔ اُزون از تجمع این مولکول‌ها پدید آمده‌است.

اگرچه این لایه بخش کوچکی از هواکرهٔ زمین را در بر می‌گیرد، اما بسیار مهم است و سبب ادامهٔ زندگی بر روی زمین می‌شود.       
این مولکول از واکنش میان مولکول اکسیژن با فرمول شیمیایی  O2و نور خورشید به وجود می‌آید. این مؤثرترین فرآیندی است که در لایهٔ استراتوسفر در ارتفاع 50-15 کیلومتری بالاتر از سطح زمین
رخ می‌دهد.    
لایهٔ اُزون یا اوزونوسفر، منطقه‌ای از لایهٔ استراتوسفر در هواکره است که غلظت نسبتاً بالایی از آن، در ارتفاع ۴۸–۱۹ کیلومتری (۳۰–۱۲ مایلی) بالاتر از سطح زمین واقع شده‌است. 
پرتوی فرابنفش تولید شده توسط تابش خورشید در صورت رسیدن به سطح زمین می‌تواند موجب سرطان پوست، آب‌مروارید چشم، آسیب‌رساندن به سیستم ایمنی بدن و تأثیر منفی بر رشد گیاهان شود.       
مولکول‌های ازون و اکسیژن که در استراتوسفر قراردارند، پرتوهای فرابنفش خورشید را جذب می‌کنند و مانند یک سپر مانع از ورود این پرتوها به سطح زمین می‌شوند. ازون می‌تواند 95 – 99.9 درصد پرتوهای فرابنفش _به ویژه فرابنفش نوع C و B که پرانرژی‌ترین پرتوهای فرابنفش هستند و موجب آسیب  زیست‌شناسی می‌شوند_ را جذب‌کند.

نقش نگهبانی ازون به قدری حیاتی است که دانشمندان می‌گویند زندگی بر روی زمین بدون لایهٔ اُزون امکان‌پذیر نبود.   
هنگامی که پرتو فرابنفش به مولکول اکسیژن( O2 )برخورد می‌کند، پیوند میان اتم‌های آن می‌شکند و اتم‌ها آزاد می‌شوند. سپس اتمهای اکسیژن آزاد شده به ملکول اکسیژن موجود درجو اضافه ‌شده و ازون ( O3  ) تشکیل می‌شود. هم‌چنین با واکنش‌های شیمیایی که مولکول‌های هیدروژن، نیتروژن، کلر و اتم‌های برم در آن درگیرهستند، هواکره تعادل طبیعی میان تشکیل و تخریب ازون را حفظ می‌کند. لایهٔ اُزون پرتو فرابنفش را به پرتو فروسرخ تبدیل می‌کند و به سطح زمین می‌فرستد.        
کلروفلوئوروکربنها (یا سی.‌اف.‌سی‌.ها - CFC) باعث کاهش مولکول‌های ازون در استراتوسفر زمین شده‌اند. این ترکیب مخرب(C.F.C) در اوایل سال ۱۹۳۰ توسط ایالات متحده آمریکا اختراع‌شد و در برنامه‌های صنعتی، تجاری و خانگی مورد استفاده قرارگرفت و به زودی به سراسر جهان نیز راه‌یافت.      
این ترکیبات(سی.اف.سی ها) که پایدار و غیرقابل سوختن هستند، با ترکیبات شیمیایی دیگر واکنش نشان نمی‌دهند و بسیار ارزان‌قیمت می باشند. این ویژگی‌های مطلوب و ایمنی‌بخش، موجب شد که این ترکیبات در بسیاری از وسایل کاربردی (مثل سردکننده‌ها) در واحدهای تجاری و خانگی مورد استفاده قراربگیرد و به تدریج، متقاضیان محصولات آن روز به روز افزایش‌یابد. این ترکیبات می‌توانند به وسیلهٔ باد به استراتوسفر زمین راه‌یابند. از آنجا که این ترکیبات دارای کلر و برم هستند، می‌توانند به لایهٔ نگهبان ازون آسیب‌بزنند.  
در اوایل سال ۱۹۷۰، پژوهشگران شروع به بررسی اثر مواد شیمیایی مختلف بر روی لایهٔ اُزون کردند؛     
این پژوهش ها به ویژه روی  سی‌اف‌سی‌ها(C.F.C) که دارای کلر هستند، انجام گرفت.  
 اگر کلر از استخرهای شنا، گیاهان صنعتی، نمک دریا و آتشفشان‌ها به استراتوسفر برسد، به آسانی با باران موجود در تروپوسفر ترکیب می‌شود. اما کلرهایی که در سی‌اف‌سی‌ها وجود دارند، به علت پایداری بسیار این ترکیبات، در آب باران حل نمی‌شوند و با گذشت زمان به سوی استراتوسفر حرکت می‌کنند و هیچ فرآیند طبیعی نیز نمی‌تواند مانع از این امر بشود. این ترکیبات معمولاً از هوا سنگین‌تر هستند، اما طی فرآیندی که حدود ۲ تا ۵ سال به طول می‌انجامد، به سمت بالا حرکت می‌کنند.      
کلر موجود در "مونوکسیدکلر" تشکیل شده درجو، موجب تخریب لایهٔ اُزون می‌شود. هر مولکول کلر می‌تواند ۱۰۰٬۰۰۰ مولکول ازون را از بین ببرد.      
اما "منوکسید کلر" چگونه تشکیل می شود؛    
با رسیدن سی‌اف‌سی به استراتوسفر، کلر موجود در این ترکیب با ازون هواکره واکنش انجام داده و ترکیبی به نام "کلرمونوکسید" را به وجود می آورد. بدین ترتیب که یک اتم اکسیژن از اوزن(اکسیژن سه اتمی) جدا شده و با کلر موجود در سی اف سی ها پیوند می خورد و ترکیب "کلرمنوکسید" را بوجود می آورد و بدین ترتیب ازون به ملکول اکسیژن( O2 )تبدیل می‌شود. و این فرآیند سبب تخریب لایهٔ اُزون می‌ گردد.
سابقاً این گازها (سی اف سی ها) عمدتاً در یخچال و انواع اسپری کاربرد داشتند.       

لایهٔ ازون سالانه کوچکتر از پیش می‌شود. گزارش سازمان ناسا در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷ نشان‌داد که حفره اُزون به اوج خود رسیده‌است و می‌تواند 9.7 میلیون مایل مربع (یعنی منطقه ای به وسعت قاره آمریکای شمالی) را پوشش‌دهد. سوراخ لایهٔ اُزون در قطب جنوب به حد اعلای خود رسیده‌است. دلیل این پدیده نیز همانطور که پیش تر گفته شد، ورود کلرهای موجود در مواد شیمیایی ساخته‌شده توسط انسان‌ها به استراتوسفر است.    

محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای تولید سی‌اف‌سی‌ها باعث شده‌است که سازمان جهانی هواشناسی به این نتیجه برسد که حفرهٔ ازون تا سال ۲۰۴۵ بهبود خواهد یافت، اما سازمان ملی هوافضای ایالات متحده آمریکا(ناسا) نه تنها به این موضوع اعتقادی ندارد بلکه می‌گوید که دو سوم لایهٔ اُزون تا سال ۲۰۶۵ نه تنها بر فراز قطب جنوب، بلکه در همه جای زمین نابود خواهدشد.       

همچنین باید خاطرنشان ساخت که کاهش لایه ازون و افزایش دمای زمین با یکدیگر مرتبط هستند.       
گرمایش زمین درنتیجه افزایش نظام‌مند دمای زمین است که عمدتاً ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای است و همچنین  موادی که غلظت ازون را کاهش می‌دهند همین گازهای گلخانه‌ای هستند.    
گرمایش زمین در قدم اول بواسطه راه یافتن مقادیر زیادی از کربن به اتمسفر زمین به وجود آمد(به دلیل استفاده از سوختهای فسیلی یعنی ذغال سنگ، گاز، نفت و سایر سوختهایی که برای تولید برق و حرکت‌کردن خودروها ایجاد می‌شود) و سپس با ورود سی اف سی ها به جو زمین تشدید گردید.  
گازهای گلخانه ای مانند یک روکش در سراسر سیاره پراکنده می‌شوند و تشعشعاتی را که از سطح کره زمین به سوی فضا منعکس می شود را به خود جذب می کنند و بدین ترتیب باعث می شوند که سطح زمین و بخش زیرین اتمسفر گرمتر و گرمتر شود. این پدیده که به "اثرگلخانه ای" مشهور است سبب گردیده تا کل زمین نسبت به یکصدسال قبل "0.5 درجه" گرمتر شود!

این مقاله به قدری گویا، تاثیرگذار و رساننده مفاهیم است که به شکرپراکنی این بنده حقیر هیچ احتیاجی ندارد اما فقط در انتهای این قسمت می خواهم توجه شما را مجدداً و مکرراً به سه جمله برگزیده از این مقاله پرمحتوای جلب نمایم؛

اگرچه لایه ازن بخش کوچکی از هواکرهٔ زمین را در بر می‌گیرد، اما بسیار مهم است و سبب ادامهٔ زندگی بر روی زمین می‌شود.

نقش نگهبانی ازون به قدری حیاتی است که دانشمندان می‌گویند زندگی بر روی زمین بدون لایهٔ اُزون امکان‌پذیر نبود.  

سازمان ناسا می‌گوید که دو سوم لایهٔ اُزون تا سال ۲۰۶۵ نه تنها بر فراز قطب جنوب، بلکه در همه جای زمین نابود خواهدشد!!!     

- نظرات -